W całym swoim życiu nawiązujemy wiele relacji interpersonalnych. Niektóre są chwilowe i powierzchowne, inne bliskie i długotrwałe. Część z nich służy do realizacji bieżących celów, reszta ma znaczący wpływ na nasze życie. Jest jednak pewien szczególny rodzaj relacji, jest nią więź łącząca dziecko z rodzicami.
W latach sześćdziesiątych XX wieku, brytyjski psychiatra John Bowlby opracował teorię więzi. Według jego koncepcji tworzenie się przywiązania jest uwarunkowane biologicznie u większości ssaków. U ludzi więź między dzieckiem, a opiekunem przebiega według ściśle określonego schematu i trwa przez całe życie. Przejawia się zachowaniami mającymi na celu utrzymywanie emocjonalnej i fizycznej bliskości.
Więź dziecka z najbliższymi osobami rzutuje na całe jego życie. Jej jakość wpływa na jego rozwój i funkcjonowanie, a także na wszystkie przyszłe relacje.
Pierwsze lata życia dziecka są kluczowe w budowaniu więzi. Najintensywniej rozwija się bowiem podczas pierwszych ośmiu miesięcy. Po 3 roku życia wzorce przywiązania są już prawie całkowicie ukształtowane, mogą ulegać jedynie delikatnym zmianom.
Mary Ainsworth przeprowadziła serię badań, które umożliwiły jej stworzenie trzech wzorców przywiązania. Mary Main oraz Judith Solomon poszerzyły tę klasyfikację, dodając czwartą kategorię.
- Więź ufna
W tym wzorcu przywiązania, opiekun jest dostępny dla dziecka zarówno fizycznie, jak i emocjonalnie. Jest empatyczny, szybko odczytuje i reaguje na jego potrzeby.
Dziecko, które wytworzyło z opiekunem więź ufną postrzega siebie jako wartościowe, kochane i ważne. Potrafi komunikować się z innymi ludźmi.
- Więź lękowo-unikająca
Opiekun często nie jest dla dziecka dostępny fizycznie i emocjonalnie. Nie reaguje na jego potrzeby. Dziecko czuje się odrzucone. Posiada niską samoocenę, poczucie braku sprawczości. Tłumi swoje emocje, unika bliskości z innymi osobami. Ma trudności w relacjach interpersonalnych.
- Więź lękowo-ambiwalentna
Opiekun w nieprzewidywalny sposób reaguje na potrzeby dziecka. Często sam nie radzi sobie ze swoimi emocjami. Dziecko zaczyna bardzo intensywnie sygnalizować każdą nawet najmniejszą potrzebę, by zwiększyć szansę na reakcję rodzica. Czuje, że nie ma wpływu na zachowania innych osób. Bardzo boi się odrzucenia.
- Więź zdezorganizowana
Taki rodzaj więzi wytwarza się zazwyczaj u dzieci, które są zaniedbywane, krzywdzone bądź źle traktowane przez swoich opiekunów. Osoby te mają trudności w kontrolowaniu swoich emocji. Często przejawiają zachowania konfliktowe, mogą uciekać się do przemocy. Mają o sobie bardzo złe zdanie.
Więź między dzieckiem, a rodzicem wytworzy się niezależnie od jakości ich relacji. Badania potwierdzają, że nawet zaniedbywane, a nawet krzywdzone niemowlęta przywiązują się do swoich opiekunów. Jednak nie jest to relacja oparta na wzajemnym zaufaniu, poczuciu akceptacji i bezpieczeństwa. Dziecko nie wkroczy w życie pełne wiary we własne możliwości. Jego więź z rodzicami przełoży się na wszystkie przyszłe relacje interpersonalne. Nieprawidłowy wzorzec przywiązania może też zwiększyć prawdopodobieństwo wystąpienia u niego zaburzeń osobowości.
Podczas budowania więzi kluczowe są trzy pierwsze lata życia dziecka. Przez resztę życia wzmacniamy ją i pielęgnujemy. W świetle tych informacji wszelkie uwagi typu „on tobą manipuluje”, „nie noś, bo się przyzwyczai” wydają się co najmniej absurdalne. Dziecko potrzebuje empatycznego, wrażliwego na jego potrzeby opiekuna. Tylko relacja oparta na bliskości, czułości i zrozumieniu pozwoli nam stworzyć silną i bezpieczną więź z dzieckiem.
pedagog Klaudia Sokołowska-Baryś dla Marioinex Edukacja
Bibliografia:
- Bowly J., Przywiązanie, Warszawa 2007
- Stawicka M., Autodestruktywność dziecięca w świetle teorii przywiązania, Poznań 2008
- Tryjarska B. (red.), Bliskość w rodzinie. Więzi w dzieciństwie a zaburzenia w dorosłości, Warszawa 2012